Een kwaliteitshandboek is nooit af. Een procedure verandert, een contactpersoon vertrekt, een formulier krijgt een nieuw veld. Is het handboek gebonden, dan print je bij elke wijziging het hele boek opnieuw. Met losbladig printen vervang je alleen de pagina die veranderd is. De vellen blijven los, gaan in een ordner of ringband en zijn per stuk te vervangen. Daarmee is losbladig geen goedkope versie van een gebonden boek, maar een eigen vorm voor documenten die leven.
Wat losbladig printen betekent
Losbladig betekent dat de pagina’s niet aan elkaar vastzitten. Er komt geen lijm, spiraal of nietje aan te pas. De vellen worden gesorteerd per set geleverd, vaak met gaatjes zodat ze in een map passen. Een losbladige uitgave is een boek of handboek dat op die manier is opgebouwd en waarvan je later losse pagina’s vervangt.
In de printwereld heeft het woord nog een tweede betekenis. Een losbladige printer werkt met losse vellen papier, in tegenstelling tot een rolprinter die van een rol papier print. Vrijwel alle documenten, van A4 tot A3, lopen over zo’n vellenprinter. Voor dit artikel gaat het om de eerste betekenis: het eindproduct dat los blijft.
Losbladig, geniet of gebonden
De keuze hangt af van twee vragen: hoe vaak verandert de inhoud, en hoe wordt het document gebruikt?
| Vorm | Pagina vervangen | Past bij |
|---|---|---|
| Losbladig in ordner of ringband | ja, per vel | handboeken, procedures, trainingsmappen, productmappen voor de buitendienst |
| Geniet in de hoek | nee | vergaderstukken, handouts, korte notities |
| Gebonden met spiraal of lijmrug | nee | rapporten, jaarverslagen, readers die af zijn |
Een jaarverslag verandert niet meer zodra het af is, dus dat bind je, net als andere rapporten bij documenten printen. Een veiligheidsinstructie die elk jaar wordt herzien, of een map met productbladen voor vertegenwoordigers, blijft losbladig. Ook trainingsmateriaal dat per groep wordt aangepast, werkt beter los: je voegt een hoofdstuk toe of haalt er een weg zonder alles opnieuw te maken.
Gaatjes, tabbladen en schutbladen
De meeste losbladige sets krijgen gaatjes. Twee gaten passen in een gewone ordner en in een ringband met twee ringen; de afstand tussen de gaten is meestal 8 cm. Vier gaten passen in een ringband met vier ringen. Een multomap heeft een eigen perforatie langs de hele zijkant. Zeg daarom altijd om welke map het gaat, dan sluiten de gaatjes aan.
Bij een dik handboek helpen tabbladen om snel het juiste hoofdstuk te vinden. Een tabblad steekt aan de zijkant uit en draagt een nummer of titel. Een eenvoudiger alternatief is een gekleurd schutblad op steviger papier aan het begin van elk hoofdstuk. Vanaf ongeveer 160 grams voelt zo’n blad duidelijk anders dan het binnenwerk; hoe dikte werkt, lees je bij dik papier printen.
Papier en kleur voor losse vellen
Losse vellen worden vaker vastgepakt dan pagina’s in een gebonden boek. Ze gaan uit de map, liggen op een werkbank en gaan weer terug. Kies daarom 90 of 100 grams in plaats van standaard 80 grams kopieerpapier. Dat scheurt minder snel bij de gaatjes en schijnt bij dubbelzijdig printen minder door.
Voor tekst, procedures en formulieren is zwart-wit de logische keuze. Het leest goed, is per pagina voordelig en bij een update hoeft een vervangpagina niet bij de rest te passen qua kleur. Hoe je grafieken en schema’s in grijstinten leesbaar houdt, staat bij zwart wit printen. Gebruik kleur voor het voorblad, de tabbladen en pagina’s waar een foto of kleurcode iets uitlegt.
Een document dat je per pagina bijwerkt
Het voordeel van losbladig werkt alleen als het document erop is ingericht. Drie afspraken maken het verschil.
- Nummer per hoofdstuk: nummer pagina’s als 3.1, 3.2, 3.3 in plaats van doorlopend. Voeg je in hoofdstuk 3 een pagina toe, dan verschuift de rest van het document niet.
- Versie in de voettekst: zet op elke pagina een versienummer of datum. Zo ziet iedereen in één oogopslag welke pagina actueel is.
- Een wijzigingsblad: een vel voorin dat bijhoudt welke pagina’s wanneer zijn vervangen. Dat voorkomt dat er twee versies naast elkaar in omloop zijn.
Bij een update laat je alleen de gewijzigde pagina’s printen, in het aantal mappen dat in omloop is. Hoe kleiner de wijziging, hoe groter het voordeel ten opzichte van een gebonden boek.
Losbladig printen op kantoor of laten doen
Een paar sets voor intern gebruik print je op kantoor en boor je met een perforator. Dat wordt anders bij twintig mappen van tweehonderd pagina’s. De kantoorprinter draait dan uren, sorteren gaat met de hand en een perforator haalt per keer een paar vellen. Een verschoven gat of een ontbrekende pagina valt pas op als de map al bij de gebruiker ligt.
Een productieprinter levert de vellen per set gesorteerd en houdt de positie van tekst en gaatjes gelijk over de hele oplage. Losbladig A4 is het gebruikelijke formaat; papier, dubbelzijdig en afwerking voor dat formaat komen aan bod bij a4 printen.
Waar de prijs van een losbladige set van afhangt
Het aantal pagina’s per set en het aantal sets bepalen het grootste deel. Daarna telt zwart-wit of kleur, en enkel- of dubbelzijdig. Het papier weegt mee, net als tabbladen of schutbladen op ander papier. De afwerking telt ook: gaatjes, sorteren per set en eventueel verpakken per map. En de aanlevering: een PDF waarin elke pagina op de juiste plek staat, scheelt werk. Een update van tien pagina’s is een kleine opdracht; vraag daarom bij de eerste oplage ook naar het bijprinten. Stuur je bestand en het aantal sets mee met je aanvraag, dan krijg je een prijs voor jouw opdracht.
Losbladige sets bij EPC
Bij EPC in Nieuwegein valt dit werk onder printen op losbladige productiemachines van Canon. Die leveren zwart-wit en kleur, enkel- en dubbelzijdig, per set gesorteerd. Omdat er geen drukplaat nodig is, kan het vanaf één set, en een update van drie pagina’s is net zo goed een opdracht als een volledige oplage.
Geef bij je aanvraag op voor welke map de vellen zijn en of er tabbladen of schutbladen bij moeten. Nieten, snijden en inbinden doen we in eigen huis, dus wil je een deel van de sets toch gebonden, dan gaat dat in dezelfde opdracht mee. Wil je een voorraad sets bij ons laten liggen en op afroep laten versturen, dan kan dat via fulfilment: opslag, samenstellen en verzenden vanuit Nieuwegein.
Je bestand voor losbladig aanleveren
Lever één PDF per set aan, met de pagina’s in de volgorde waarin ze in de map komen. Houd aan de kant van de gaatjes minstens 15 mm vrij van tekst, zodat er niets in een gat valt. Bij dubbelzijdig printen wisselt die kant per pagina: links op de voorkant, rechts op de achterkant. Tabbladen en schutbladen lever je als aparte pagina’s aan, op hun plek in de PDF.
Bij een update stuur je alleen de gewijzigde pagina’s, met hun paginanummer en versie. Onze eigen DTP’er (de opmaker die bestanden drukklaar maakt) controleert marges, volgorde en paginering voordat er geprint wordt. Klopt er iets niet, dan hoor je dat eerst.
Begin met de vraag hoe vaak je document verandert
Verandert de inhoud meer dan eens per jaar, of gebruiken mensen het document als naslagwerk dat ze open laten liggen, dan is losbladig de vorm die meegroeit. Leg vooraf vast hoe je pagina’s nummert en waar de versie staat, en je bijwerkronde wordt een kleine opdracht. Heb je een handboek, trainingsmap of procedureset die losbladig moet? Neem contact op, dan kijken we naar je bestand, je map en het aantal sets.
Veelgestelde vragen
Wat betekent losbladig?
Losbladig betekent dat de pagina’s los zijn en niet zijn ingebonden, geniet of gelijmd. De vellen worden per set geleverd, vaak met gaatjes voor een ordner of ringband. Zo kun je pagina’s later toevoegen of vervangen zonder het hele document opnieuw te maken.
Wat is een losbladig boek?
Een losbladig boek is een uitgave waarvan de pagina’s los in een map zitten en per stuk worden bijgewerkt. Je ziet het bij handboeken, procedures, wetteksten en productmappen. Bij een wijziging vervang je alleen de pagina’s die veranderd zijn.
Wat is het verschil tussen losbladig en gebonden printen?
Bij losbladig blijven de vellen los en vervang je pagina’s per stuk; bij gebonden zitten ze vast met een spiraal, lijmrug of nietjes. Losbladig past bij documenten die veranderen, gebonden bij documenten die af zijn, zoals een jaarverslag. Beide kunnen in één opdracht.
Kunnen losbladige vellen gaatjes krijgen?
Ja, de meeste losbladige sets krijgen gaatjes voor een ordner, ringband of multomap. Zeg bij je aanvraag om welke map het gaat, want het aantal gaten en de afstand verschillen. Houd aan die kant minstens 15 mm vrij van tekst.
Kan ik later losse pagina's bijbestellen?
Ja, dat is juist het voordeel van losbladig. Je levert alleen de gewijzigde pagina’s aan en geeft op hoeveel sets er in omloop zijn. Zet een versienummer in de voettekst, dan ziet iedereen welke pagina actueel is.
